Doktorgrad om hagebønne, ein viktig matvekst og eksportartikkel i Etiopia
Institutt for plantefag
Hagebønne er både ein viktig matvekst og eksportartikkel i Etiopia. Kva kan ein gjera for å forbetra avlinga? Når i bønneutviklinga gjer tørke mest skade? M. Sc. Walelign Worku frå Debub University, Awassa, Etiopia forsvarde 14. 02 doktoravhandlinga si ’Growth and Productivity of Haricot Bean (Phaseolus vulgaris L.) under Different Moisture and Light Regimes’.
Til innleiing helt han ei forelesing over emnet ’Management practices to enhance water and radiation use efficiency for improving productivity’ og vidare presentera han det vitskaplege arbeidet han har gjort. Studieopphaldet har vore organisert gjennom Noragric og finansiert ved kvotestipendium frå Statens lånekasse og driftsmidlar frå NUFU.
Rettleiande lærarar for doktorgradstudiet har vore professor Arne Oddvar Skjelvåg og professor Hans Ragnar Gislerød, Institutt for plantefag, Noregs landbrukshøgskole.
Sensurkomitéen som har vurdert avhandlinga, er: Docent Lars Ohlander, Institutionen för ekologi och växtproduktionslära, Sveriges lantbruksuniversitet. Forskningsleder Jørgen E. Olesen, Danmarks Jordbrugsforskning, Foulum Professor Tore Bjor, Institutt for plantefag, Noregs landbrukshøgskole
M. Sc. Walelign Worku frå Debub University, Awassa, Etiopia, har vore doktorgradstudent ved NLH sidan 1998. Frå før har han B. Sc. i plantekultur frå Alemaya University of Agriculture i Etiopia og M. Sc. i plantekultur frå Wye College, University of London, Storbritannia. Walelign er lærar i plantekultur ved Debub University.
Vekst og produktivitet hos hagebønne (Phaseolus vulgaris L.) ved ulik tilgang på vatn og lys
I Etiopia er hagebønne ein viktig matvekst, salsgrøde for bøndene og eksportvare for landet. Hagebønne vert i hovudsaka dyrka i samdyrking med mais, sorghum og andre vekstar. Det tener til å minska risikoen for avlingssvikt og å auka totalavlinga. Men det fører òg til tevling om lys og vatn mellom vekstane i samdyrkinga.
For å kunna utvikla dyrkingsteknikken i samdyrkingskulturar for bønne treng ein difor grunnleggjande kunnskap om korleis denne planten svarer på variasjon i desse vekstfaktorane. Doktoravhandlinga til Walelign Worku handlar om korleis ulik lys- og vasstilgang i tre utviklingsfasar hos hagebønne verkar på vekst, utvikling og frøavling.
Forsøk i vekstkammer og klimaregulert veksthus på NLH og i felt i Etiopia har gitt grunnlag for ei avhandling med fem artiklar. Frøfyllingsfasen viste seg alltid som den varaste for skort på både lys og vatn. Dinest var verknadene sterkast i blomstringsfasen, medan plantane tolte mest av skort på lys og vatn i den vegetative fasen frå spiring til blomstring utan at det gjekk ut over bønneavlinga. Det var nokre få døme på at tilgangen på lys og vatn i ein fase var avgjerande for korleis plantane svarte på ulik tilgang i ein etterfølgjande fase.
Walelign Worku, 2002. ’Growth and Productivity of Haricot Bean (Phaseolus vulgaris L.) Under Different Moisture and Light Regimes.’ (Vekst og produktivitet hos hagebønne Phaseolus vulgaris L.) ved ulik tilgang på vatn og lys). Doctor Scientiarum Theses 2002:48. ISSN 0802-3220 ISBN 82-575-0533-1
